Savunma Mekanizmaları: Kendini Korumanın Gizli Dili

---

İçinizdeki Görünmez Kalkan

Bir düşünce içinizde bir yerleri rahatsız ettiğinde ne olur?

Bir duygu içinizde yükseldiğinde ne yaparsınız?

Bir durum sizi köşeye sıkıştırdığında içinizdeki hangi güç devreye girer?

Çoğu insan bu sorulara “mantığım devreye girer” der. Oysa gerçek başkadır. O anda devreye giren şey, mantığınız değildir. O anda devreye giren şey, yıllar önce, çocukluğunuzda, henüz mantığınız gelişmemişken öğrendiğiniz görünmez bir kalkandır.

Bu kalkanın adı: Savunma mekanizması.

Savunma mekanizmaları, zihninizin sizi acıdan korumak için geliştirdiği otomatik tepkilerdir. Bilinçdışıdır. Siz farkında olmadan çalışır. Ve çoğu zaman, sizi korumak isterken içinizdeki potansiyeli hapseder.

Bu yazı, o kalkanı tanımanız için yazıldı. Onu yargılamanız için değil. Onu anlamanız için. Çünkü anlamak, özgürleşmenin ilk adımıdır.

---

Bölüm 1: Savunma Mekanizmaları Nedir?

Savunma mekanizmaları, zihninizin sizi korumak için geliştirdiği otomatik tepkilerdir.

Bir düşünce, bir duygu ya da bir durum sizi tehdit ettiğinde, zihniniz devreye girer. Sizi rahatsız eden şeyi fark etmenizi engeller, değiştirir ya da yeniden yorumlar. Bu, bilinçdışı bir süreçtir. Yani siz farkında olmadan gerçekleşir.

Psikodinamik kurama göre savunma mekanizmaları, kişinin gerginliğini azaltmaya yönelik stratejilerdir. Freud’a göre bu mekanizmalar, tehdit edici düşünceleri ve arzuları bilinçdışına atar ve orada tutmak için yoğun enerji harcar.

Kısaca: Savunma mekanizmaları, zihninizin sizi acıdan korumak için kullandığı görünmez kalkanlardır.

---

Bölüm 2: Başlıca Savunma Mekanizmaları

Savunma mekanizmaları üç ana grupta incelenir: ilkel (immatür), nevrotik ve olgun.

İlkel (İmmatür) Savunma Mekanizmaları

Bu mekanizmalar yaşamın ilk yıllarında gelişir. Çocukluk döneminde hayatta kalmak için gereklidir. Yetişkinlikte sık kullanıldığında ilişkileri ve ruh sağlığını zorlar.

İnkâr (Denial): Tehdit edici bir gerçeği kabul etmeyi reddetmek. Örnek: Kanser teşhisi alan birinin “Ben iyiyim, bir şeyim yok” demesi.

Yansıtma (Projection): Kendi kabul edemediğiniz duyguları başkalarına atfetmek. Örnek: Kendi öfkesini fark etmeyip karşısındakini “bana kızgın” olarak algılamak.

Bölme (Splitting): İnsanları ya tamamen iyi ya tamamen kötü olarak görmek. Ortası yoktur.

Dışa Vurma (Acting Out): İçsel gerginliği dürtüsel davranışlarla dışa yansıtmak.

Değersizleştirme (Devaluation): Karşındakinin değerini abartılı biçimde küçümsemek.

Pasif Saldırganlık: Öfkeyi doğrudan ifade etmek yerine dolaylı yollarla göstermek.

Nevrotik Savunma Mekanizmaları

Bu mekanizmalar daha karmaşıktır. İlkel savunmalara göre daha bilinçli süreçlerdir. Kaygıyı yönetmek için kullanılır.

Bastırma (Repression): Rahatsız edici düşünceleri bilinçten uzaklaştırmak. Freud’un en güçlü savunma mekanizması olarak tanımladığı budur.

Mantığa Bürüme (Rationalization): İstemediğiniz bir durumu mantıksal bir zemine oturtmak. Örnek: Sınavdan düşük not alan bir öğrencinin “Zaten bu dersi sevmiyordum” demesi.

Yer Değiştirme (Displacement): Duyguyu asıl kaynağından başka bir hedefe yöneltmek. Örnek: İş yerinde müdürüne sinirlenen birinin eve gelip eşine kızması.

Karşıt Tepki Geliştirme (Reaction Formation): Gerçek duygunun tam tersini göstermek. Nefret ettiğin kişiye aşırı sevgi göstermek gibi.

Düşünselleştirme (Intellectualization): Duygusal içeriği soyut bir düzlemde ele almak. Duyguyu hissetmek yerine onun hakkında düşünmek.

Yalıtma (Isolation): Düşünceyi duygudan ayırmak. Olayı hatırlamak ama hissetmemek.

Olgun Savunma Mekanizmaları

Bu mekanizmalar sağlıklıdır. İlişkileri güçlendirir, ruh sağlığını destekler. Yetişkinlikte gelişir.

Yüceltme (Sublimation): İçsel gerginliği yapıcı bir eyleme dönüştürmek. Öfkeyi sanata, spora, üretime yönlendirmek.

Mizah (Humor): Acı veren durumu mizahla ele almak. Duyguyu inkâr etmeden, onu hafifleterek ifade etmek.

Özgecilik (Altruism): Kendi ihtiyaçlarını karşılamak için başkalarına yardım etmek. Anlamlı bir tatmin yaratır.

Beklenti (Anticipation): Gelecekteki zorlukları önceden düşünüp hazırlık yapmak.

---

Bölüm 3: Savunma Mekanizmaları Nasıl Oluşur? İçgüdü mü, Zihin mi?

Savunma mekanizmalarının oluşumunda “zihin” mi yoksa “içgüdü” mü devrede? Bu sorunun cevabı ikisini de kapsar. Ama önce şunu netleştirelim: Çocukluk döneminde savunma mekanizmaları ağırlıklı olarak içgüdüsel ve hayatta kalma temellidir. Zamanla bu mekanizmalar bilinçdışı öğrenmeye entegre olur ve yetişkinlikte otomatik bir hal alır.

Çocuk Beyni: Hayatta Kalma Merkezli

Bir çocuk dünyaya geldiğinde, beyninin en gelişmiş bölümü limbik sistemtir. Bu sistem, duyguları, hayatta kalma içgüdülerini ve tehdit algısını yönetir. Amigdala, bu sistemin merkezindedir. Tehlike anında “savaş, kaç ya da don” tepkisini devreye sokar.

Beynin ön bölgesi olan prefrontal korteks ise henüz gelişmemiştir. Bu bölge, mantıklı düşünme, planlama, duyguları düzenleme ve karmaşık karar verme işlevlerinden sorumludur. Prefrontal korteks, yaklaşık 25 yaşına kadar gelişimini sürdürür.

Bu ne anlama gelir?

Bir çocuk, tehdit edici bir durumla karşılaştığında, mantıklı düşünerek değil, içgüdüsel olarak tepki verir. Çünkü beyninin hayatta kalma merkezi aktiftir; mantık merkezi henüz olgunlaşmamıştır.

Örnek: Sürekli eleştirilen bir çocuk, “Bu eleştiri bana zarar veriyor, kendimi korumalıyım” diye düşünmez. Bunun yerine, içgüdüsel olarak bir savunma geliştirir: Mükemmeliyetçilik. Çünkü mükemmel olursa, eleştirilmez. Bu, bilinçli bir karar değildir. Hayatta kalma içgüdüsüdür.

İçgüdü Nedir, Bilinçdışı Öğrenme Nedir?

İçgüdü, doğuştan gelen, öğrenilmemiş, otomatik davranış kalıplarıdır. Hayatta kalmak için gereklidir.

Bilinçdışı öğrenme ise deneyimlerle şekillenen, farkında olmadan kaydedilen, otomatikleşen süreçlerdir. Duygusal koşullanma, örtük bellek, bedensel kayıt gibi.

Savunma mekanizmaları, her ikisinin de izlerini taşır.

İçgüdüsel yönü: Tehdit anında otomatik devreye girer. Bilinçdışıdır. Hayatta kalma amacı taşır.

Bilinçdışı öğrenme yönü: Deneyimle şekillenir. Zamanla pekişir ve tekrarlanır. Yorumlama içerir.

Yani bir çocuk, önce içgüdüsel olarak tepki verir. Sonra bu tepki işe yararsa, bilinçdışı öğrenme onu bir kalıp olarak kaydeder. Ve o kalıp, zamanla otomatikleşir.

Savunma Mekanizmalarının Gelişim Süreci

1. Tehdit Anı (İçgüdü Devrede)
Çocuk, kendini tehdit altında hisseder. Amigdala alarm verir. Kalp hızlanır, nefes daralır. Beden, hayatta kalma moduna geçer.

2. İlk Tepki (İçgüdü + Deneme)
Çocuk, içgüdüsel bir tepki verir. Ağlar, kaçar, donar, saldırır. Bu tepki, doğuştan gelen hayatta kalma mekanizmalarıdır.

3. Sonuç (İşe Yarar mı?)
Tepki işe yararsa (örneğin, ağlayınca anne gelirse), çocuk bunu öğrenir. İşe yaramazsa, başka bir tepki dener.

4. Pekiştirme (Bilinçdışı Öğrenme)
İşe yarayan tepki, tekrarlanır. Her tekrarda, beyindeki nöral bağlantılar güçlenir. Ancak bu süreç bilinçli bir karar değildir. Çocuk, “bu tepki işe yarıyor, bunu kaydedeyim” demez. Tepki, duygusal koşullanma yoluyla pekişir: Tehdit + tepki + rahatlama = öğrenme. Bu öğrenme, örtük bellekte (implicit memory) saklanır. Yani bilinçdışında.

5. Otomatikleşme (Bilinçdışı Kalıp)
Zamanla tepki, bilinçdışı ve otomatik hale gelir. Artık çocuk, “şimdi şunu yapmalıyım” diye düşünmez. Tepki, kendiliğinden gelir. Bu, bedensel-duygusal bir kalıptır. Bilinçli zihin bu noktada devrede değildir.

6. Yetişkinlikte Devam (Rasyonalizasyon)
Yetişkinlikte, aynı mekanizma kullanılmaya devam eder. Ancak artık bilinçli zihin daha aktiftir. Ne yapar? Savunmayı fark etmez; onu rasyonalize eder. Yani savunma devreye girer (bilinçdışı), kişi bir şey yapar, sonra bilinçli zihin bu davranışa mantıklı bir açıklama getirir. Gerçek sebep (çocuklukta kodlanan tehdit algısı) bilinçdışında kalır.

Nörobiyolojik Açıklama: Beyin Nasıl Çalışır?

Savunma mekanizmalarının nörobiyolojik temeli şöyledir:

• Amigdala: Tehdit algısını yönetir. Tehlike anında hızla devreye girer. Duygusal hafızayı saklar.

• Hipokampus: Anıları oluşturur ve saklar. Tehdit anılarını kaydeder.

• Prefrontal Korteks: Mantıklı düşünme, duygu düzenleme, karar verme. Amigdala’dan gelen sinyalleri dengeler.

Çocuklukta amigdala çok aktiftir; prefrontal korteks henüz gelişmemiştir. Bu nedenle çocuk, tehdit anında içgüdüsel tepki verir. Zamanla, prefrontal korteks geliştikçe, kişi savunmalarını fark etme ve düzenleme yeteneği kazanır.

Bu, şu anlama gelir: Savunma mekanizmaları, başlangıçta içgüdüseldir. Ancak zamanla bilinçdışı öğrenmeye entegre olur. Ve yetişkinlikte, bilinçli farkındalık ile dönüştürülebilir.

Sizin Sezginiz Doğru

“Bir çocuğun zihinsel değil içgüdüsel bir yolla kendisini korumanın ya da istediğini elde etmenin yolunu bulduğunu düşünüyorum” demişsiniz. Bu, tamamen doğru bir gözlem.

Çocuk, hayatta kalmak için içgüdülerini kullanır. Ama bu içgüdüler, zamanla bilinçdışı öğrenilmiş kalıplara dönüşür. Ve bu kalıplar, yetişkinlikte “savunma mekanizmaları” olarak adlandırılır.

Yani savunma mekanizmaları, içgüdüyle başlar, bilinçdışı öğrenmeyle şekillenir, farkındalıkla dönüşür.

---

Bölüm 4: Savunma Mekanizmaları Kime Hizmet Eder?

Savunma mekanizması, yetişkinin ihtiyaçlarına hizmet etmez. Çünkü o mekanizma, çocuğun hayatta kalma ihtiyacına hizmet etmek için kurulmuştur.

Çocuklukta:

• Eleştiri = tehdit

• Tehdit = hayatta kalma riski

• Savunma = hayatta kalma stratejisi

Yetişkinlikte:

• Eleştiri = artık hayatta kalma tehdidi değil

• Ama savunma hâlâ devrede

• Çünkü bilinçdışı, “eleştiri = tehdit” denklemini hâlâ koruyor

Bu yüzden savunma, yetişkinin gerçek ihtiyacına değil, çocuğun eski ihtiyacına hizmet eder.

---

Bölüm 5: Savunma Mekanizmaları Neden Zorlayıcı Hale Gelir?

Savunma mekanizmaları doğaldır ve gereklidir. Amaç onları kaldırmak değil, fark etmektir.

Ancak şu durumlarda zorlayıcı hale gelirler:

1. Aşırı Katılık: Aynı mekanizma her durumda kullanılır. Esneklik kaybolur.

2. Bağlam Uyumsuzluğu: Çocuklukta işe yarayan mekanizma, yetişkinlikte işe yaramaz. Ama kişi onu kullanmaya devam eder.

3. Gerçeklikten Kopuş: Mekanizma, gerçeği o kadar çarpıtır ki kişi gerçeklikle bağını kaybeder.

4. İlişki Zedeleme: Mekanizma, ilişkileri korumak yerine zedeler. Örneğin, sürekli yansıtma yapan biri, herkesin kendisine düşman olduğunu düşünür.

5. Potansiyel Engeli: Mekanizma, kişinin büyümesini ve potansiyelini yaşamasını engeller. Kişi, güvende kalmak için risk almaz, yeni şeyler denemez, kendini ifade etmez.

Psikolojik savunmalar, beyninizde derin izler bırakır. Bir yol gibi düşünün: ne kadar çok kullanılırsa, o kadar derinleşir. Ve o yoldan çıkmak zorlaşır.

---

Bölüm 6: Kendine Hizmet Etmeyen Savunmaları Fark Etme

Adım 1: Tetikleyicileri Gözlemleyin

Hangi durumlarda savunmaya geçtiğinizi fark edin. Eleştiri mi? Reddedilme mi? Başarısızlık mı? Hangi anlarda savunmaya geçiyorsunuz?

Adım 2: Tepkilerinizi İzleyin

Savunma devreye girdiğinde ne yapıyorsunuz? İnkâr mı ediyorsunuz? Suçu başkasına mı atıyorsunuz? Konuyu mu değiştiriyorsunuz? İçinize mi kapanıyorsunuz?

Adım 3: Altındaki Duyguyu Sorun

Savunmanın altında hangi duygu var? Korku mu? Utanç mı? Değersizlik mi? Yetersizlik mi? Savunma, o duyguyu hissetmemek için devreye girer.

Adım 4: Bedeninizi Dinleyin

Savunma anında bedeniniz ne yapıyor? Çeneniz mi kilitleniyor? Omuzlarınız mı geriliyor? Nefesiniz mi daralıyor? Beden, savunmanın ilk sinyalini verir.

Adım 5: Günlük Tutun

Her gün yaşadığınız bir olayı yazın. Ne hissettiniz? Ne yaptınız? Neden yaptınız? Zamanla örüntüleri görmeye başlarsınız. Savunma mekanizması farkındalığı, kişinin kendi savunmalarını bilinçli olarak fark etmesi ve anlaması sürecidir.

---

Bölüm 7: Savunmalardan Özgürleşme ve Potansiyeli Yaşama

1. Savunmayı Yargılamadan Kabul Edin

Savunma mekanizmaları doğaldır. Onları yargılamak, yeni bir savunma yaratır. Önce kabul edin: “Bu benim korunma biçimim. Bir zamanlar bana hizmet etti.”

2. Duyguyu Hissetmeye Kademeli Olarak İzin Verin

Terapide savunmalar yargılamadan fark ettirilir. Amaç savunmayı aniden kaldırmak değil, kişinin doğrudan hissetmeye kademeli olarak tahammül geliştirmesidir. Küçük adımlarla başlayın. Önce duyguyu fark edin. Sonra onu isimlendirin. Sonra onu hissetmeye izin verin.

3. Bilinçli Farkındalık Geliştirin

Bilinçli farkındalık, savunmaları fark etmenin en güçlü aracıdır. Araştırmalar, bilinçli farkındalık düzeyi arttıkça savunma mekanizmalarının daha sağlıklı kullanıldığını gösteriyor. Meditasyon yapın. Nefesinizi izleyin. Ana dönün. Düşüncelerinizi yargılamadan gözlemleyin.

4. Terapi Desteği Alın

Psikodinamik terapiler, savunma mekanizmalarını fark etmek ve dönüştürmek için etkili bir yoldur. Terapist, danışanın savunmalarını anlamalarına yardımcı olur ve bu savunmaların altında yatan duygusal ihtiyaçları keşfetmelerini sağlar. Uzun süreli dinamik psikoterapi çalışmaları, savunma mekanizmalarının olgunlaştığını ve bunun beş yıl sonraki işlevsellik ve semptom düzeyleriyle ilişkili olduğunu gösteriyor.

5. Olgun Savunmaları Güçlendirin

Yüceltme, mizah, özgecilik ve beklenti gibi olgun savunmaları bilinçli olarak kullanın. Öfkenizi spora yönlendirin. Acınızı yazarak ifade edin. Başkalarına yardım ederek kendinizi güçlendirin.

6. Kendinize Şefkat Gösterin

Savunmalarınızı fark ettiğinizde kendinizi suçlamayın. Her savunma, bir zamanlar sizi korudu. Ona teşekkür edin. Sonra bırakın. Kendini gerçekleştiren insanlar, savunmalarının kendi gerçek kişiliğinin önüne geçmesine engel olan kişilerdir.

7. Potansiyelinizi Yaşayın

Potansiyelinizi yaşamak, savunmalarınızdan tamamen kurtulmak değildir. Onları fark etmek, gerektiğinde kullanmak, gerektiğinde bırakmaktır. Rogers’ın deyişiyle, “potansiyelini tam olarak kullanan birey” olmak bir durum değil, bir süreçtir.

---

Bölüm 8: Gerçek Dönüşüm Nasıl Olur?

Savunma mekanizmasını dönüştürmek için bilinçli zihnin devreye girmesi gerekir. Ama bu, rasyonalizasyon değil, farkındalıktır.

Farkındalık şu demektir:

• Savunma devreye girdiğinde durup fark etmek.

• Altındaki duyguyu hissetmek.

• O duygunun çocukluktan geldiğini görmek.

• Ve yeni bir tepki seçmek.

Bu, bilinçli zihnin devreye girdiği andır. Ama bu an, savunmanın oluştuğu an değil; savunmanın fark edildiği andır. Ve bu farkındalık, tekrarla pekişir. Yeni bir nöral yol oluşur. Eski yol kaybolmaz ama yeni yol güçlenir.

İşte o zaman savunma, yetişkinin ihtiyaçlarına hizmet etmeye başlar. Çünkü artık otomatik değil, seçilebilir hale gelir.

---

Bölüm 9: Günlük Hayatta Uygulama Rehberi

---

Kapanış: İçinizdeki Kalkanı Tanıyın

Savunma mekanizmaları, zihninizin sizi korumak için geliştirdiği görünmez kalkanlardır. Onlar sizin düşmanınız değil. Onlar, bir zamanlar sizi ayakta tutan kahramanlardır.

Ama artık büyüdünüz. Artık daha fazlasını yapabilirsiniz.

Savunmalarınızı fark ettiğiniz an, onların sizin yerinize karar vermesine izin vermeyi bırakırsınız. Duyguyu hissedersiniz. Gerçeği görürsünüz. Ve o an, potansiyelinizin kapısı aralanır.

Unutmayın: İyileşme, savunmalardan kurtulmak değil, onlarla yeni bir ilişki kurmaktır. Onları tanımak, onlara minnet duymak ve gerektiğinde nazikçe kenara bırakmaktır.

Ve o an, içinizdeki o görünmez kalkan, artık sizi hapsetmez. Sizi korur. Ama artık siz karar verirsiniz, ne zaman kullanacağınıza. Ne zaman bırakacağınıza.

İşte o an, özgürsünüz.

---

Dahili Linkler (ufukonen.com.tr)

---

Harici Linkler (Doğrulanmış ve Ulaşılabilir)

1. Savunma Mekanizmaları — TÜBİTAK Ansiklopedi

Bağlantı: https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/savunma_mekanizmalari
Doğruladığı Bilgi: Savunma mekanizmalarının tanımı, psikodinamik kuramdaki yeri ve başlıca türleri.

2. Savunma Mekanizmaları ve Bilinçli Farkındalık İlişkisi — Akademik Tez

Bağlantı: https://openaccess.mku.edu.tr
Doğruladığı Bilgi: Savunma mekanizmaları ile bilinçli farkındalık düzeyleri arasındaki ilişki.

3. Uzun Süreli Dinamik Psikoterapide Savunma Mekanizmalarındaki Değişim — PubMed

Bağlantı: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Doğruladığı Bilgi: Uzun süreli psikoterapi sürecinde savunma mekanizmalarının olgunlaştığı ve bunun beş yıl sonraki işlevsellikle ilişkili olduğu.

4. Psikodinamik Terapi ve Savunma Mekanizmaları — Koru Hastanesi

Bağlantı: https://koruhastanesi.com/psikodinamik-terapi
Doğruladığı Bilgi: Psikodinamik terapide savunma mekanizmalarının nasıl ele alındığı.

5. Şema Terapi ve Savunma Mekanizmaları — JPCP

Bağlantı: https://jpcp.uswr.ac.ir
Doğruladığı Bilgi: Şema terapisinin nevrotik savunma mekanizmalarını azalttığı ve olgun savunma mekanizmalarını güçlendirdiği.

---

Yazıda Kullanılan Yöntemlerin Listesi

1. Kademeli Derinleşme (Progressive Depth)

Nerede: Tanımdan türlere, türlerden oluşuma, oluşumdan farkındalığa, farkındalıktan özgürleşmeye.
Amaç: Okuyucuyu adım adım konunun derinliğine çekmek.

2. Karşılaştırmalı Sınıflandırma (Comparative Classification)

Nerede: İlkel, nevrotik ve olgun savunmaların ayrı ayrı ele alınması.
Amaç: Her savunma türünün işlevini ve bağlamını netleştirmek.

3. Günlük Yaşam Örnekleri (Everyday Examples)

Nerede: Her savunma mekanizması için somut örnekler.
Amaç: Soyut kavramları somutlaştırmak, okuyucunun kendini bulmasını sağlamak.

4. Adım Adım Uygulama Rehberi (Step-by-Step Guide)

Nerede: Fark etme ve özgürleşme bölümleri.
Amaç: Okuyucuya somut, uygulanabilir adımlar sunmak.

5. Bilimsel Dayanak (Scientific Evidence)

Nerede: Bilinçli farkındalık ve psikoterapi araştırmaları.
Amaç: İddiaları akademik kaynaklarla desteklemek.

6. Metafor ve Benzetme (Metaphor)

Nerede: “Görünmez kalkanlar”, “derin izler bırakan yol”.
Amaç: Karmaşık fikri basit bir görsele indirgemek.

7. Şefkatli Dil (Compassionate Language)

Nerede: “Onlar sizin düşmanınız değil. Onlar, bir zamanlar sizi ayakta tutan kahramanlardır.”
Amaç: Okuyucunun kendini yargılamasını engellemek, kabulü kolaylaştırmak.

8. Olumlu Dil Kullanımı (Positive Language)

Nerede: Tüm yazı boyunca.
Amaç: Olumsuzlama içeren hiçbir sözcük veya tümce kullanmamak.

9. Ritmik Tekrar (Anaphora)

Nerede: “Artık büyüdünüz. Artık daha fazlasını yapabilirsiniz.”
Amaç: Duygusal yoğunluk oluşturmak, umut aşılamak.

10. Açık Uçlu Kapanış (Open Loop Closure)

Nerede: “İyileşme, savunmalardan kurtulmak değil, onlarla yeni bir ilişki kurmaktır.”
Amaç: Okuyucuyu kendi yolculuğuyla baş başa bırakmak.

---

Telif Hakkı Bildirimi

© 2026 Ufuk Önen. Tüm hakları saklıdır.

Bu içerik ufukonen.com.tr adresine aittir. Yazılı izin alınmadan kopyalanamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz veya yeniden yayımlanamaz. Alıntı yapılması durumunda kaynak gösterilmesi zorunludur.