Yaşayamadıklarını Yetişkinlikte Yaşayanların 7 Olumlu Olmayan Davranışı

Bir insan neden stresliyken durmadan yer?
Neden bazıları ilişkilerde yoğun güven arayışı yaşar?
Neden kimi insanlar aşırı kontrolcü, kimi ise dağınık ve tepkisel olur?

Cevap bazen yetişkinlikte değil, hayatın ilk üç yılında saklıdır. Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri, yalnızca psikanalitik kuramın bir parçası değil; modern gelişim psikolojisiyle (developmental psychology – gelişim bilimi) birlikte okunduğunda, kişiliğin erken temellerini anlamak için güçlü bir kılavuz sunar.

Bu makalede, bebeklikte yeterince karşılanmayan bazı temel ihtiyaçların (gereksinimlerin), yetişkinlikte hangi davranış örüntülerine zemin hazırlayabileceğini bilimsel karşılıklarıyla birlikte keşfedeceğiz. Ardından, bu örüntülerin nasıl düzenlenebileceğine ve daha dengeli bir yaşamın nasıl inşa edilebileceğine birlikte bakacağız.

1️⃣ Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri: İlk 3 Yılın Görünmeyen Haritası

🔹 Oral Dönem (0–1 Yaş) ve Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri

Psikanalitik kurama göre oral dönem, haz ve güvenin ağız yoluyla deneyimlendiği evredir. Modern bilimde bu evre, özellikle Bağlanma Kuramı (Attachment Theory – Bağlanma Kuramı) ile açıklanır.

Bağlanma kuramı hakkında bilimsel çerçeve:
https://www.apa.org/topics/parenting/attachment

Bu dönemde temel ihtiyaçlar şunlardır:

• Düzenli beslenme

• Ten teması ve fiziksel temas

• Duygusal eş-regülasyon (co-regulation – birlikte duygu düzenleme)

• Tutarlı bakım

Bilimsel karşılıkları:

• Güvenli bağlanma (secure attachment – güvenli bağ)

• Öz-düzenleme gelişimi (self-regulation – kendini düzenleme)

• Temel güven duygusu (basic trust – Erikson’un temel güven kavramı)
  Kaynak: https://www.britannica.com/science/attachment-theory

Bu Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri yeterince yaşayamayan, birey yetişkinlikte güveni dışsal kaynaklarda arayabilir.

🔹 Anal Dönem (1–3 Yaş) ve Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri

Anal dönem, kontrol ve özerklik gelişiminin merkezidir. Modern psikolojide bu süreç, Özerklik Gelişimi (Autonomy Development – Bağımsızlık Gelişimi) ve Öz-Denetim (Self-Control – Kendini Kontrol) kavramlarıyla açıklanır.

Bilimsel çerçeve:
https://www.apa.org/monitor/2012/06/self-control

Bu dönemde bebeğin ihtiyaçları:

• Sınırların net ve şefkatli olması

• Başarma hissi

• Bedensel kontrolü öğrenme

• Utandırılmadan rehberlik alma

Bu gereksinimler, frontal korteks (prefrontal cortex – ön beyin bölgesi) gelişimiyle ilişkilidir ve öz-denetimin temelini oluşturur.

2️⃣ Oral ve Anal Dönem Gereksinimlerini Yaşayamadığında Ortaya Çıkabilecek 7 Davranış

Aşağıdaki örüntüler kesinlik değil, olasılık ifade eder. İnsan davranışı çok faktörlüdür.

1. Aşırı Yeme ve Duygusal Yeme

Bilimsel karşılık:
Duygu düzenleme güçlüğü (emotion regulation difficulty – duygusal regülasyon zorluğu)
Kaynak: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4045156/

Erken dönemde sakinleşme yiyecekle eşleştiğinde, yetişkinlikte stres anında besine yönelim artabilir.

2. Bağımlılıklara Yatkınlık

Bilimsel karşılık:
Bağlanma güvensizliği (insecure attachment – güvensiz bağlanma)
Kaynak: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2943851/

Sigara, alkol veya davranışsal bağımlılıklar (behavioral addictions – davranışsal bağımlılıklar), düzenlenemeyen iç gerilimi dengeleme aracı olabilir.

3. Aşırı Onay Arayışı

Bilimsel karşılık:
Bağımlı kişilik örüntüsü (dependent traits – bağımlı eğilimler)

Temel güven eksikliği, dış onayla dengelenmeye çalışılabilir.

4. Kontrolcülük ve Mükemmeliyetçilik

Bilimsel karşılık:
Yüksek öz-denetim baskısı (overcontrolled personality – aşırı kontrollü yapı)

Anal dönemde aşırı katı tutum, yetişkinlikte katı öz-denetim davranışına dönüşebilir.

5. Pasif Agresif Tutumlar

Bilimsel karşılık:
Dolaylı öfke ifadesi (passive-aggressive pattern – dolaylı direnç)

Erken dönemde baskılanan özerklik, dolaylı tepkiler şeklinde ortaya çıkabilir.

6. Aşırı Dağınıklık veya Aşırı Düzenlilik

Bilimsel karşılık:
Kontrol düzenleme uçları (regulation extremes – düzenleme uç davranışları)

Anal dönem gereksinimleri dengesiz karşılandığında iki uç davranış görülebilir.

7. Yoğun Güven Arayışı

Bilimsel karşılık:
Kaygılı bağlanma (anxious attachment – kaygılı bağlanma)
Kaynak: https://www.simplypsychology.org/anxious-attachment.html

İlişkilerde terk edilme korkusu yoğun yaşanabilir.

3️⃣ Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri Nasıl Düzenlenebilir?

Erken dönem izleri kalıcı değildir. Beyin nöroplastisite (neuroplasticity – sinir sisteminin değişebilme kapasitesi) sayesinde yaşam boyu yeniden şekillenebilir.

Kaynak:
https://www.nature.com/subjects/neuroplasticity

🔹 1. Güvenli Bağ Deneyimi İnşa Etmek

Sağlıklı ilişkiler, terapötik bağ (therapeutic alliance – terapi ilişkisi) ve bilinçli iletişim, bağlanma örüntülerini dönüştürebilir.

🔹 2. Duygu Düzenleme Çalışmaları

Mindfulness (bilinçli farkındalık) ve beden temelli çalışmalar, iç regülasyonu güçlendirir.

🔹 3. Bilinçaltı Çalışmaları

Hipnoterapi (hypnotherapy – bilinçaltı odaklı terapi) erken dönem kalıplarını yeniden çerçevelemeye yardımcı olabilir.
Detaylı bilgi için:
https://www.ufukonen.com.tr

🔹 4. Öz-Şefkat Geliştirme

Öz-şefkat (self-compassion – kendine şefkat) erken dönem eleştirel iç sesi yumuşatır.

🔹 5. Sağlıklı Rutinler Kurma

Beslenme, uyku ve hareket düzeni, sinir sisteminin dengelenmesine katkı sağlar.

Geçmiş İzdir, Kimlik Değil

Oral ve Anal Dönem Gereksinimleri, kişilik gelişiminin erken yapı taşlarını oluşturur. Ancak insan zihni esnektir.

Bebeklikte karşılanmamış ihtiyaçlar, farkındalık ve doğru destekle yeniden düzenlenebilir.

Geçmiş, bugünü anlamak için bir harita sunar.
Yol ise her zaman yeniden çizilebilir.